ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ’ਚ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸੰਕਟ ’ਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਹੋਂਦ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੱਲਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਲਿਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣਾ ਸਧਾਰਨ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ’ਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਇਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਸਥਿਤੀ ’ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਹੀਣ ਅਤੇ ਆਗੂ ਰਹਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਦਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਦੇ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਫੈਲੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਧਿਰ ਨੇ ਪਹਿਲ-ਕਦਮੀ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨੇਤਾਗਿਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਝਮੇਲੇ ’ਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਦੇਖਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਧੋਣ ਵੱਢਣ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਸਾਣ ’ਤੇ ਲਾ ਰਹੀਆ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ,ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਹਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ’ਚ ਵੱਡੇ ਅਹੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਕਟ, ਸਮਾਜਕ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਕਿੱਧਰੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਤੁਰ ਰਹੀ। ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਸਮੇਂ ਇਕ ਉਹ ਵੇਲਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੁਲਕ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ’ਚ ਝੁੱਕਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹ ਹੈਸੀਅਤ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ , ਪਰ ਸਿੱਖ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਾਕੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉਪਰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀ ਬੇਹਤਰ ਨਹੀ ਹੋ ਸਕੀ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਦਿਆਨਤਦਾਰ, ਦੂਰ ਅੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਆਣੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਅੱਜ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਹੋਣੇ ਸਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋ ਰਾਹਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥੀ ਸਿਆਸੀ ਰਣਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਹਸਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪਤਿੱਤਪੁਣੇ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਅਲੱੜ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲੱਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਸ ਅਧੋਗਤੀ ਦਾ ਅਸਰ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਸਾਫ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਇਸ ਸਭ ਕੁੱਝ ਤੋਂ ਬੇਨਿਆਜ਼ ਕੌਮ ਨੂੰ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਚੋਣ ਫੰਡ ਇੱਕਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ। ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ’ਚ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਲਈ ਸਿੱਖੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਬਹੁਤ ਵਸੀਹ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਰਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਤੋਰਣ ਲਈ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹੇਗੀ।ੇ ਮਨਨਤੀਆ ਵਲੋਂ ਗੂਰੁ ਮਰਿਯਾਦਾ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨਾਪਾਕ ੍ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾੜਨਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਛਿੜਿਆ ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਹੀ ਕੌਮ ਅੰਦਰ ਪਏ ਸਾਰੇ ਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਪਟਾਰੇ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੇਗਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਤੋੜਨ ਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਪਿੱਛਲੇ ¦ਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਜੇ ਕਿੱਧਰੇ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਸਰੇ ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਹਊਮੇਂ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਉਭਾਰ ਦੀ ਫਿਕਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਕੌਮੀ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਬ ਹੋਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਵਾਲ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ’ਚ ਨਿਰ ਸਵਾਰਥ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰਨ ਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਕੀਰਨ ਸੋਚ ਤੋ ਉਪਰ ਉਠਕੇ ਸਿਰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮੌਕਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ, ਜ਼ਮਾਤਾਂ, ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਤਿਆਗਕੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਆਧਾਰ ਉਪਰ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਹ ਮੌਕਾ ਮੇਲ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਾਰੀਆ ਸਿੱਖ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਬੇਹੱਦ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਫਲਤਾ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੇਣੀ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਗੁਰੂ ਨੇ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ ਪੰਥ ਨੇ ਬਣਨਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਬੁ¦ਦ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦਾ ਵੱਧਣਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਪੰਥ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ੇ ਉੱਦਮ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਪੰਥ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੇ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ’ਚੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥੋਂ ਸਿਆਸੀ ਪਹਿਲ-ਕਦਮੀਆਂ ਖਿਸਕੇ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਵੇਲ੍ਹਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਹੀ ਸਿਆਸੀ ਸੋਚ ਵੱਲ ਤੋਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਕੰਧ ਉੱਪਰ ਲਿੱਖੀ ਗਈ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵੇਲ੍ਹਾ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
- ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
